Achainí ar fhaisnéis tar éis bhás Círéin Rua i gCeatharlach

Tá an tSeirbhís Páirceanna Náisiúnta agus Fiadhúlra (NPWS) ag iarraidh ar an bpobal aon eachtraí a bhaineann le géarleanúint ar éin chreiche a thuairisciú, tar éis do thorthaí tocsaineolaíochta le déanaí a dheimhniú go raibh an nimh mhídhleathach Carbofuran i gcorp Círéin Rua a fuarthas marbh i gContae Cheatharlaigh.

Tar éis tuairisc a fháil ón Northern Ireland Raptor Study Group (NIRSG), bhailigh foireann ón NPWS an conablach agus chuir siad chuig an Saotharlann Tréidliachta Réigiúnach Stáit é lena thástáil.

Dheimhnigh torthaí tocsaineolaíochta a rinneadh ar an gCíréin Rua go raibh an lotnaidicíd thoirmeasctha, Carbofuran, i láthair.

Tá úsáid táirgí ina bhfuil Carbofuran sa talmhaíocht toirmiscthe in Éirinn ó mhí an Mheithimh 2009.

Cé nach bhfuil sé ar fáil go dleathach in áit ar bith san Eoraip a thuilleadh, tá a fhios go bhfaigheann mionlach daoine – iad siúd a dhéanann géarleanúint ar fhiadhúlra, go háirithe ar éin chreiche – é go mídhleathach agus go n-úsáideann siad é.

Ag trácht dó ar an eachtra, dúirt an tAire Stáit don Dúlra, don Oidhreacht agus don Bhithéagsúlacht, Christopher O’Sullivan: “Is ábhar mór imní é gur nimhíodh an Chíréin Rua seo. Tá sé léirithe ar fud an domhain go bhfuil Carbofuran tocsaineach don fhiadhúlra, agus go háirithe d’éin. Sin an fáth a bhfuil sé toirmiscthe é a bheith i seilbh duine nó a úsáid le fiche bliain anuas.”

In Éirinn, is cion coiriúil é Carbofuran a úsáid; i measc na bpionós tá ciontuithe, fíneálacha suas le €5,000 agus/nó príosúnacht suas le 12 mhí.

“Tá ról ríthábhachtach ag éin chreiche maidir le héiceachórais shláintiúla a chothabháil. Iarraim ar aon duine a bhfuil eolas aige faoi úsáid na substainte seo, nó faoi ghníomhaíocht dhíobhálach atá dírithe ar an speiceas íocónach seo, teagmháil a dhéanamh leis an NPWS,” a dúirt an tUasal O’Sullivan. Dúirt Hazel Doyle, Oifigeach Caomhnaithe Ceantair de chuid an NPWS (An tSeirbhís Páirceanna Náisiúnta agus Fiadhúlra) sa Rannóg Oirdheisceart: “Tá imní ar an NPWS faoin bhforbairt seo i gContae Cheatharlach. Is substaint an-tocsaineach é Carbofuran atá marfach – ní hamháin d’fhiadhúlra, ach d’ainmhithe tí, d’ainmhithe feirme agus d’aon duine a thagann i dteagmháil leis de thaisme.

"Tá cabhair uainn ón bpobal chun dul i ngleic leis an bhfadhb leanúnach seo faoin tuath. Iarraimid ar dhaoine teagmháil a dhéanamh linn má thagann siad ar aon fhianaise, mar shampla baoite feola atá fágtha ar thalamh, nó éin agus ainmhithe beo atá ceangailte – rudaí a bhíonn truaillithe go minic leis an nimh seo d’fhonn éin chreiche a mhealladh. Chomh maith leis sin, ba mhaith linn cloisteáil faoi aon éin chreiche mharbha a bhfuil cuma amhrasach orthu, nó faoi éin atá ag fáil bháis faoi imthosca neamhghnácha.”

Dúirt an Dr. Marc Ruddock, bainisteoir tionscadail don chite rua (red kite) leis an *Golden Eagle Trust* agus comhbhunaitheoir an tionscnaimh ‘Hawk-Eyes’: "Ba chite rua trí bliana d’aois í an t-éan seo, ar a dtugtaí Orlagh; d’fhág sí nead i gContae Chill Mhantáin ar dtús. Bhí gléas rianaithe GPS uirthi, a bhí maoinithe ag an *Golden Eagle Trust* agus ag Clár ‘Hawk-Eyes’ de chuid an NIRSG, mar chuid den tionscadal trasteorann ‘Hawk-Eyes’ – tionscadal a dhéanann staidéar ar shaol agus ar ghluaiseachtaí na n-éan seo.

"Rud a fhágann go raibh an t-éan seo thar a bheith tábhachtach ná gurbh í an chéad éan den speiceas seo í le breis agus 300 bliain a bhí ag pórú i gContae Cheatharlach. Rinne sí iarracht nead a thógáil in 2025, agus go luath in 2026 bhí comharthaí ann go raibh sí ag tógáil neide sa cheantar céanna arís. Chuir sé uafás mór orainn nuair a stop an gléas rianaithe ag gluaiseacht go tobann."

Ba cheart aon amhras faoi choir in aghaidh an fhiadhúlra – lena n-áirítear nimhiú nó marú mídhleathach éan – a thuairisciú chuig [email protected].